Gebouwd om te verbinden

en waarom dat hoopvol is.

​

​

Hallo Mens!

Ik hoor de kluizenaar,
ik hoor zijn vlucht van exact dátgene waarnaar hij verlangt en ik begrijp hem,
ik ben hem.
Want ik ben mens en mens zijn is best wel ingewikkeld.
Het is alsof we samen aan tafel zitten, hij en ik. Ik weet dat dat fysiek gezien onwaarheid is, maar ach waarom laten begrenzen door de fysicaliteit. Dit is wat ik zie:
we zitten samen aan de tafel van het menszijn. Een ronde tafel, beeld ik me in. We zijn niet alleen. Iemand ligt op tafel, iemand danst erop, een ander drinkt thee en nog iemand zit braaf met de benen onder tafel, de vier poten van hun stoel netjes op de grond. Ik weet niet wie ik ben en wie de kluizenaar, ik weet niet wie op tafel danst, wie thee drinkt, in dat plaatje, maar we zitten er en ik hoor de kluizenaars woorden en dat zet dit vervolg in beweging:

​

Als er een scheppend wezen bestaat, bijvoorbeeld een god (of meerdere of een halve), dan had die, denk ik, hoop. Dan heeft die ons vol hoop gemaakt. Onze lichamen en breinen geboetseerd tot systemen die draaien op hoop, weergaloos hopen op beter, altijd opnieuw, wat ons ook neerhaalt. En als er nu geen hoop is, dan zal die wel komen en als de hoop op is, wordt die wel weer bijgevuld.
Zo zijn wij gemaakt, hoop ik.

​

Er zijn stromingen, waarvan ik een van de niet-al-te-slaafse-maar-zeker-enthousiaste volgelingen ben, die zeggen dat de mens een ingebouwd verbindingssysteem heeft. Biologisch gebouwd om te verbinden. Ik ga eerlijk toegeven dat ik nogal vatbaar ben voor hoop, maar als dát niet hoopvol is... Zonder de hele uitleg of redenering erachter; een biologisch ingebouwd systeem om met anderen te verbinden; ik vind dat ongelooflijk hoopvol.
Bon, je kan dat fenomeen ‘gehechtheid’ noemen of ‘hechting’ in de volksmond. Niet te verwarren met de hechting van een wonde met naald en draadjes enzo. Nee, emotionele hechting, misschien hoorde je er al over.
Misschien zocht je er al over op omdat je je de laatste tijd niet zo goed voelt in je relaties en het internet of de zelfhulpgoeroe zei dat dat vast en zeker te maken had met jouw ‘onveilige hechting’. Laat mij absoluut niet degene zijn die zegt dat dat onzin is, maar, als je wil, laat mij wel degene zijn die het nuanceert of in hoopvoller licht zet.

​

‘Gehechtheid’, kort uitgelegd, is een verwachtingspatroon dat we hebben over wat anderen kunnen betekenen voor ons in tijden van stress op ons systeem (bv. gevaar, pijn, verdriet). Het kan dan ook een eigen vorm hebben in elke relatie (met je moeder, je buurman, je collega, je hond).
Tot daar zijn jullie mee. Volg me nog even: die verwachtingen bewegen ons. Ze maken dat we uitreiken als het nodig is (bij stress op ons systeem dus), of ons net terugtrekken, of een combinatie die voor zowel onszelf als de omgeving verwarrend is. Dat hangt allemaal af van wat we verwachten, zie je? Ik neem het voorbeeld van een hond (hier; gezelschapsdier). Als ik verwacht (of; geleerd heb) dat, wanneer ik verdrietig ben, mijn hond bij mij komt liggen en zich gewillig laat knuffelen, waardoor ik mij alweer wat minder in zak en as voel, dan zal ik bijna automatisch met mijn verdriet naar mijn hond toetrekken. Als ik verwacht dat hij onrustig wordt en onstilbaar begint te blaffen als hij mijn verdriet voelt, dan zal ik dat zo goed mogelijk verbergen, omdat de uitkomst van verbergen mij dan het meest helpt.
Dat ‘uitreiken’ of veilige gehechtheid (zie eerste situatie met de hond), kan volgens sommigen een echte superkracht zijn. Denk aan het kind met de, op knie gelokaliseerde, schaafwond. Het is geen gebroken been, maar het pikt, is onaangenaam. Het kind loopt theatraal dramatisch huilend naar zijn ouder, krijgt een kusje op de schaafwond, dermatologisch gezien uiteraard weinig evidentie voor wondheling, maar psychologisch gezien een echt wondermiddel; het kind speelt zonder probleem weer verder. Dat is uitreiken; pijn voelen en naar je ouder lopen omdat je verwacht dat er een kus komt en dat de pijn dan minder wordt.
Zelfs bij emotionele pijn kan iemand die naar je verhaal luistert en je een stevige knuffel geeft, maken dat je de pijn minder voelt, al blijft de oorzaak van de pijn onveranderd. Alleen knelt hier het schoentje; om van dat wondermiddel gebruik te kunnen maken, moet je natuurlijk durven je verhaal te doen, durven om die knuffel vragen, durven diep dramatisch met je schaafwond naar je medemens lopen en dat is niet voor iedereen even gemakkelijk.
Nuanceren ging ik doen en vertellen waarom dat hoopvol is. Als je hebt geleerd dat je niet bij anderen terecht kan met je pijn (ook wel ‘onveilig gehecht’), betekent dat niet dat je verloren bent voor de moeite. Nee, want een mens wil, in het diepste van zijn zijn eigenlijk bijna zonder uitzondering (ik spreek niet graag in absoluten, maar deze moet ik gelijk geven) aanvaard worden, er mogen zijn zoals hij is en voelen dat hij geliefd is. Dus blijft hij zoeken, blijft hij hopen, blijft hij uitreiken en aannemen op een of andere manier.
Hechting is een leerproces en wij mensen blijven leren, blijven zoeken, blijven oefenen. Wij blijven hopen op iemand die onze pijn kan luwen met een doordeweekse knuffel.
Wij zijn biologisch gebouwd om te verbinden, zolang we leven ademen. 

Hier zou een punt kunnen zijn om af te ronden; mensen zijn gemaakt om te blijven verbinden en dat is hoopvol; luid en duidelijk. Maar er is meer, natuurlijk is er meer, er is altijd zo veel meer. En dat is vermoeiend. Er zal altijd meer zijn dan we in woorden kunnen vatten, en laten we eerlijk zijn; zelfs dan we in beelden kunnen vatten. Dat maakt het complex en wij, als emotioneel complexe wezentjes maken het vaak nóg complexer dan dat. Begrijp me niet verkeerd, we zijn er vurig van overtuigd dat het complexer ís dan dat, dat we het nog complexer moeten maken.
Er is immers geen tijd om te verbinden, er is geen tijd om ons verhaal te doen, wie heeft er tijd om naar anderen te luisteren, als het niet betaald wordt (schreef de psycholoog)? Dat vragen we ons af, als we eerlijk zijn, toch? Heeft ons perfectionisme, onze complex-isering, zich zelfs uitgezaaid naar zoiets eenvoudigs en zuiver als verbinding? Een verbinding moet efficiënt zijn, moet opbrengen, moet de sociale behoefte bedienen binnen geringe tijd. Het moet passen binnen de muren van ons goed geïsoleerde huis. We zijn aanbeland in een tijd van consumptie en economisering van de verbinding. Divide et impera doet de economie; als er minder verbinding is, dan heb je meer nodig van al de rest en dat brengt geld op. 

Toch, ondanks dat alles, blijven we zoeken naar de eenvoud van het verbinden. De aard van het beestje. Ik wil niet beweren dat ik een antwoord heb op wereldproblemen, ik wil liever dromen van wat ik denk dat perspectief kan geven. Bij deze:
Wat als de eenvoud ons kan redden? Niet meer complexiteit, meer systemen of planningen of to-do lists. Eenvoud lijdt tot eenvoud.
Want, correct, we laten ons vangen, maar nooit helemaal. Hoe complex je het ook maakt, hoe’n druk leven je ook leidt, hoe erg je ook je best doet te vergeten dat het simpel kan zijn, de simplesse blijft bescheiden meevolgen, tot het zo oerduidelijk is dat je er niet naast kan kijken: Hoe tranen ontspringen als iemand je vraagt hoe het gaat en waarlijk op een antwoord wacht, of nog simpeler; een peuter zwaait, onvermijdelijk naar jou gericht; mollig klein handje, onverdoezeld geluk.
Ik weet niet hoe dat voor jullie is, maar voor mij blijft het complexer dan ik zou willen om dat simpele te omarmen. Want voor die eenvoudige verbinding moeten we vertragen. En om te vertragen moeten we eerst beseffen hoe waardevol verbinding is. Dat het onze essentie is. Maar het geluk dat trage, eenvoudige verbinding doet ontstaan, brengt dan weer geen geld op en dan heb je waarschijnlijk ergens allemaal rijke mensen die niet meer in hun geld kunnen verzuipen en dan krijgen die een ‘temper tantrum’ (zoals een kleuter dat doet, zeker en vast) en dan is dat weer vervelend en misschien zijn we zelf wel van die mensen, dus ja (oeps, misschien laat ik mij even gaan in de simplesse van mijn frustratie; ik ben alsnog hoofdzakelijk hoopvol, maar een mens is altijd ambigue; emotioneel complex).

Genoeg uitgelegd; eenvoudig en complex, eenzijdig en ambigu. Er rest mij nog één (cluster)vraag (en erna nog een kleine post scriptum), denk ik;
Welk geheim heeft de mens die op straat om een knuffel durft vragen aan een wildvreemde? Welk geheim de wildvreemde die hem dat geeft? En waar vindt de rest van ons de durf om hetzelfde te doen?

P.S. De oplettende, hooggeschoolde lezer zal hebben opgemerkt dat ik geen bronvermelding geef. Dat klopt en is een daad van verzet, voor alle papers waarin ik doodverwees, uren zocht en zwoegde en nooit een stukje van mezelf kon leggen.
Edoch… Hoezeer ik er ook een hekel aan heb; ik begrijp meer en meer de waarden. Heeft wat ik schreef je nieuwsgierigheid aangewakkerd of wil je kijken wat er waar is van al dit gezeik, ga dan zeker eens snuisteren in de literatuur van Sue Johnson, die schrijft over EFT of in de literatuur van o.a. Guy Bosmans over gehechtheid en ABFT. De bronnen van het tweede deel van de tekst zijn vooral mijn gedachten. Bij deze…