Rosalie Bas

Rosalie wordt gestuwd door een grote liefde voor verhalen. Zo kwam ze in 2014 terecht bij kunstplatform Man Overboord. Vervolgens joeg ze die liefde na in haar studiekeuzes: Taal- en letterkunde gevolgd door een master in Filmstudies en Visuele cultuur. Daarin stond voor haar de volgende vraag centraal: hoe kunnen we de kleine verhalen in film, linken aan de grote verhalen in de samenleving en vice versa? Ze botste op theorieën over stereotypering, diversiteit en inclusie. Vanuit dit onderzoek besloot ze de master Gender en diversiteit bij te studeren.
Ondertussen is ze werkzaam als productieleiding in DE SINGEL voor Participatie & Ontwikkeling, waar ze haar liefde voor verhalen en inclusie kan omzetten in dagelijkse handelingen, via participatieve projecten en de residentiewerking ON_OFF_SPACE.

Verzet begint altijd klein.

In De Kluizenaar horen we een kritische stem over het huidige systeem. Eric de Roder staat stil bij de beperkingen van dat systeem op ons menszijn. En die zijn er talrijk. Toch keert hij die kritiek op dat systeem soms ook lichtjes richting zijn medemens.

Ik kan al eens een vleugje maatschappijkritiek smaken. Reflectie is broodnodig. Zonder structurele reflectie zouden we niet uitgedaagd worden om te evolueren als een samenleving. Ik geloof in hart en nieren dat we in een systeem leven dat enorm beperkend is voor veel van ons. Voor ieder van ons. Die beperkingen reiken ver, en worden vaak verdoezeld of verpakt als onvermijdelijk en onoverkomelijk. Vrouwen sterven systematisch door te weinig kennis in de gezondheidszorg, mannen zien opvallend vaak geen andere uitweg dan uit het leven te stappen en alle personen daartussen of erbuiten zijn dagelijks het (dodelijke) slachtoffer van een systeem dat hen niet toelaat te bestaan.

Het systeem is door en door gebouwd op het verlies van velen en het gewin van weinigen. Het spreekt dan voor zich dat ik me kan vinden in kritiek op deze disbalans. Waar ik het echter moeilijk heb, is wanneer men in die kritiek op dat systeem, de mens als een schaaps slachtoffer gaat afschilderen. Alsof alleen de criticus de Grote Waarheid ziet, en zijn medemens het licht nog niet heeft gezien. Nochtans zijn we, zoals Eric zelf aanhaalt, complexe wezens. Ik geloof dat we, in die complexiteit, dagelijks actief onderhandelen met dat systeem. Er zijn iedere dag momenten waarop we kiezen om eraan deel te nemen, of om het af te wijzen. Die twee keuzes kunnen samen bestaan. Ik geloof bijvoorbeeld niet dat we allemaal blind en gewillig consumeren. Ik geloof juist dat het merendeel van de mensen zich hyperbewust is van wat het betekent om te consumeren. Kijk maar naar de succesvolle boycot van Disney+ nadat de show van Jimmy Kimmel tijdelijk werd opgeschort wegens een mopje over de aanslag op Charlie Kirk. Miljoenen leden zegden hun abonnement op en niet veel later werd de late-night show weer uitgezonden. En toch zullen veel van diezelfde mensen die deze boycot steunden, allicht nog wel af en toe kledij kopen van bedrijven zoals Zara of zelfs Primark.

Ik geloof bovendien ook niet dat we als mens in onze essentie afstandelijker zijn geworden. Door de snelheid waarmee er verwacht wordt te bestaan, is het ook niet gek dat we het gevoel hebben minder tijd en aandacht te kunnen geven aan elkaar. Maar ondanks een systeem dat ons steevast opzet tegen de ander, voel ik iedere dag de drang bij die ander en mezelf om contact te leggen. We zijn voorzichtiger, dat klopt, maar als je dagelijks probeert om voorbij die voorzichtigheid te geraken in de kleine dingen, ontstaan er zonder uitzondering prachtige ontmoetingen.
Menszijn is zorgen voor elkaar, volgens Eric de Roder. Ik kan het niet overtuigder eens zijn met hem. Des te belangrijker is het om dat te blijven doen. Om je niet af te zonderen, maar om toenadering te zoeken. Om tijd in elkaar te steken. Ontsnappen aan het systeem kunnen we trouwens nooit. En het veranderen van buitenaf al helemaal niet. Je distantiëren van dat systeem door de samenleving te verlaten (of toch een poging tot), daarin schuilt een vleugje elitarisme, een zeker pessimisme en een doelloos verzet tegen de status quo. Want hoe zorgen we nog voor elkaar als iedereen vertrekt?

Begrijp me niet verkeerd, ik begrijp de vermoeidheid over de traagheid van verandering. Over de twee stappen terug bij elke stap vooruit. En het is trouwens niemands plicht om te blijven vechten. Maar wel om te blijven uitgaan van de eindeloze potentie van verzet die schuilt in elk van ons. Noem me naïef of noem me Rutger Bregman, ik zal altijd blijven geloven in de schoonheid, deugden autonomie van de mens. Ten zij ik op de fiets in centrum stad zit, dan is iedereen een idioot.

***

De kluizenaar.

Bekijk hier het gesprek met Eric de Roder.

Het Gesprek

Succes staat nooit alleen.

De beste versie van jezelf. Wat is dat juist? Wanneer weet je dat je er bent? Geraak je daar überhaupt ooit? Heb je persoonlijke groei altijd volledig zelf in de hand? Dat zijn vragen die bij me opkomen wanneer ik woorden hoor zoals zelfverbetering en persoonlijk leiderschap.

Het is een trend die de laatste jaren de bovenhand heeft genomen zowel online als offline. Het heeft ondertussen zelfs haar eigen economie gevonden. Eindeloze supplementen, operaties, self-helpboeken, praatgroepen en kampen. Nog nooit hadden zo veel mensen een abbonnement bij een fitness of bestonden er zo veel verschillende therapieën om jezelf te ontdekken.

Kritisch zijn voor jezelf is noodzakelijk. Zelfbewustzijn, een zekere reflectiviteit over je eigen acties en verantwoordelijkheid nemen voor je beslissingen zijn onmisbaar wanneer je een sterke band met je omgeving wil creëren. Het is essentieel om te leren uit het verleden en fouten om te zetten in positieve acties. Maar ik geloof niet dat alles een les hoeft te zijn. Sommige momenten mogen ook gewoon gebeuren, voorbijgaan en veranderen in een herinnering waar je met een glimlach (of met een traan) op kan terugkijken.

De focus op zelfverbetering kan soms omkeren in een toxische obsessie met onszelf en de maakbaarheid van de mens. Dwingt het ons niet om continu ontevreden te zijn over onszelf? Altijd net niet genoeg, onvolmaakt. Moeten mensen zich schuldig voelen als ze even de energie niet hebben om aan zichzelf te werken? Zijn ze dan slecht bezig?

Ik geloof vooral dat het nog belangrijker is om bepaalde aspecten van jezelf te accepteren. Dat moeten we ook van elkaar. Je hoeft daar dan nog niet tevreden over te zijn, maar niet alles is een kneedbare eigenschap. Sommige zaken heb je gewoonweg niet in de hand.

Persoonlijk leiderschap is de mythe van de 20ste eeuw. Het ligt aan de basis van The American Dream die individuele opbrengst en schuld centraal zet in een wereld waarin er niets geïsoleerd gebeurt. Alles heeft ook een externe oorzaak of katalysator. Niets is onbeïnvloed door iets anders.

Malcolm Gladwell benadrukte dit ook in zijn boek Outliers. Met een vleugje humor en talloze (statistische) voorbeelden, beschrijft hij hoe persoonlijk succes afhangt van banale zaken, zoals bijvoorbeeld de maand waarin je geboren bent. Zo worden de meeste professionele ijshockeyspelers in Canada geboren in de maanden januari, februari en maart, omdat er daar bij de junior hockey league een strikte cut-off heerst op 1 januari. Daardoor hebben de oudste kinderen het voordeel van enerzijds fysiek matuurder te zijn, maar anderzijds ook dat een scout dit (soms onterecht) als natuurlijk talent zal beschouwen. Deze kinderen zullen dan in eliteprogramma's terechtkomen, die hen de kans geven om hun vaardigheden te ontwikkelen.

Een tweede voorbeeld dat Gladwell aanhaalt is dat van Bill Gates. Hij blijft een van de bekendste ‘self-made billionaires’, maar toeval wil dat hij op de middelbare school uitzonderlijke toegang had tot één van de grootste (en relevantste) computers van de jaren 60. Hij kreeg zo de kans om al heel vroeg veel ervaring op te doen en mijlenver voor te staan op zijn peers.

Dat wil niet zeggen dat alles puur toeval is of je geen eigen aandeel hebt in hoe je leven loopt. Dat zou teniet doen aan het harde werk dat dagelijks geleverd wordt. Je keuzes en acties maken nog steeds een verschil in het bereiken van succes (eender hoe je dat zelf wil definiëren). Ook Malcolm Gladwell benadrukt het belang van hard werken en de befaamde 10.000-uren-regel om uitstekend te worden in de gekozen vaardigheid. Hij stelt echter ook in vraag wie de mogelijkheid krijgt om die 10.000 uren te behalen en welke externe factoren hier spelen.

Zelfverbetering, persoonlijk leiderschap en groei zijn dus in se geen slechte streefdoelen, maar het is belangrijk om te behoeden voor een zeker essentialisme. Nog belangrijker is het om begripvol en vergevingsgezind te zijn voor onszelf en anderen, wanneer het even niet meer gaat. De beste versie van onszelf is niet een versie die alsmaar blijft doorgaan, maar eentje die soms ook stilstaat en beseft dat wat is, ook mag zijn.